Twitter is ideaal voor live-verslaggeving. Van voetbalwedstrijden tot aan het verslaan van een ramp. Ook in de rechtszaal rukt Twitter op. Tijdens de zaak Milly Boele werd Twitter nog verboden, maar dit besluit werd snel teruggedraaid. Is er al regelgeving? En wat zijn de voor- en nadelen van Twitter vanuit de rechtszaal? “Je doel is informeren, niet te melden hoe iemand gepenetreerd is”
Twitter is soms net een rechtbank. Toen de Amsterdamse zedenzaak aan het licht kwam werden de wreedste straffen getwitterd voor verdachte Robert M., die nog steeds ‘verdachte’ is. Maar Twitter kan ook voor nuance zorgen, bijvoorbeeld door verslaggeving rechtstreeks uit de rechtszaal. Een groot voordeel is dat met live-verslaggeving ook de ondervraging van de rechter – het meest interessante onderdeel van een zaak – besproken kan worden. Opnames mogen normaal gesproken alleen gemaakt worden van de aanklacht, het pleidooi en het vonnis.
#Twitcourt
Afgelopen week twitterde de Telegraaf live uit de rechtszaal over de zaak tegen Vincent T., de Nederlander die verdacht wordt van de moord op zijn buurvrouw in Bristol. En vrijwel dagelijks twittert Chris Klomp vanuit de rechtbank Groningen, net als zijn collega Rob Zijlstra. Het zijn berichten van maximaal 140 tekens die allen te vinden zijn onder de hashtag #twitcourt.
Op De Nieuwe Reporter schreef Klomp dat de openbaarheid van ons rechtssysteem wel geprezen wordt, maar geen mens in de rechtbank komt. “De rechtbank is een vrij gesloten bolwerk. Twitter heeft in potentie de kracht om daar doorheen te breken.”
Voor pech geboren
De tweets vanuit de rechtbank zijn informatief, maar bevatten vaak ook wat meligs – het zijn de krenten in de pap van lange uren in de rechtszaal. Bijvoorbeeld:
Of een tweet van Rob Zijlstra:
Klomp zegt zelf dan ook: “Ik heb geen boodschap aan zakelijke berichtjes over het proces. Ik probeer het bizarre naar voren te halen. De tragiek.”
Alexander Pleijter, onderzoeker en docent Journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, blogde dat Frank Timmers namens Twentsche Courant Tubantia de eerste was die live verslag deed vanuit de rechtbank in Almelo. Dit was niet via Twitter maar via Coveritlive, dat de krant ook gebruikt voor online voetbalverslaggeving. Volgens NRC was in februari 2009 journalist Jacco de Boer de eerste die vanuit de rechtbank een zaak live twitterde.
Julian Assange
Maar mag het nu eigenlijk? In Engeland gelden doorgaans strenge regels voor de pers en mogen mobiele telefoons en opnameapparatuur niet de rechtszaal in. Tijdens de rechtszaak van WikiLeaks-voorman Julian Assange besliste de hoogste rechter van Engeland, Lord Judge, dat er getwitterd mocht worden, zolang de rust niet verstoord werd. Een rechter mag het gebruik per zaak verbieden.
Uiteraard is ook zo’n besluit live op Twitter te volgen. Bijvoorbeeld toen Vincent T. werd voorgeleid twitterde @ARDbreitbarth:
En later:
In de Verenigde Staten is twitteren omstreden door de juryrechtspraak. Tweets zouden hierbij de jury kunnen beïnvloeden. Ook in Nederland is onduidelijkheid over het twitteren in rechtszalen. Dit bleek tijdens de rechtszaak rond het vermoorde meisje Milly Boele. De Rechtbank van Dordrecht verbood twitteren op mobiele telefoons, terwijl dit op laptops wel mocht. De Raad voor de Rechtspraak draaide dit besluit snel terug.
Journalisten
Toch zijn telefoons nog steeds niet toegestaan. Als je de rechtbank van Utrecht binnenloopt, staan er bordjes dat de telefoon niet mee mag. De Rechtbank meldt echter desgevraagd: “Die bordjes gaan er meer om dat je niet mag bellen, of opnames maken. Journalisten mogen wel twitteren met hun mobiele telefoon, tenzij anders gemeld wordt.”
Voor twitterende journalisten wordt dus een uitzondering gemaakt, maar hoe zit dat met bloggers en burgers? De rechtbank van Utrecht: “Journalist is een vrij beroep, dat maakt het ingewikkeld, want je hebt inderdaad meer mensen die twitteren voor blogs. Het is natuurlijk niet aan ons om te bepalen wie journalist is.” In de rechtbank van Dordrecht is het beter te controleren, want de journalisten zitten op een vaste plek, zegt Hilde Gijsberts, woordvoerder van de rechtbank.
Achterhaald beleid
Beide rechtbanken laten weten dat er aanzetten zijn om het twitteren vanuit de rechtszaal landelijk te regelen. Michiel Boer, woordvoerder van De Raad van de Rechtspraak, zegt dat dit nog lastig is: “Technische ontwikkelingen gaan zo snel, dat het beleid dat we maken snel achterhaald is. We kunnen niet met een regel komen die toepasbaar is op al die zaken die er iedere dag zijn. Wel willen we dat rechtbanken op één lijn zitten.”
Boer: “We zitten met twee punten: enerzijds de privacybescherming tijdens het proces en de mogelijke beïnvloeding van getuigen, anderzijds de maatschappelijke roep om meer openheid – wie zijn wij om dat te verbieden?” Boer pleit voor een pragmatische omgang met Twitter. Journalisten mogen twitteren, en als mensen het onopvallend doen, zal men het oogluikend toestaan. Dit jaar nog doet de Raad voor de Rechtbank onderzoek naar de werking van de persrichtlijn. “In het najaar komen de resultaten en dan zullen we ongetwijfeld een en ander herzien.”
Lugubere feiten
En als het dan is toegestaan, kun je dan alles twitteren? Is die openbaarheid wel goed? Frank Timmers van Tubantia stelt op Pleijters blog (nog voor de zaak-Boele) dat ook wanneer feiten luguber zijn, ze gewoon naar buiten gebracht kunnen worden. “Mijn opvatting is dat alles kan worden weergegeven.”
Fleur Besters, (misdaad)journalist van het Eindhovens Dagblad, vindt die openheid echter te ver gaan. Zelf zette ze een misdaadblog op om te streven naar meer openheid en om politievoorlichters die steeds meer achterhouden slim af te zijn. Maar bij een rechtszaak moet een journalist ook zijn verantwoordelijkheid nemen, zegt zij.
Over de schutting
Besters: “Zeker bij grote rechtszaken waar veel landelijke media aanwezig zijn. Vaak zijn verslaggevers dan niet gespecialiseerd en gebruiken te impulsief Twitter – details over misbruik of over hoe iemand vermoord is. Is dat nou informeren of gewoon alles over de schutting gooien van je lezer?”
Besters denkt hierbij ook aan nabestaanden: “Je kan wel zeggen dat iemand meerdere keren verkracht is, maar dat is wat anders dan uitgebreid te twitteren over hoe en waar en wat en hoe vaak. Wil je lezer dat weten? Je doel is informeren, niet te melden hoe iemand – bij wijze van spreken – gepenetreerd is.”
In de huidige persrichtlijn van de Raad voor de Rechtspraak is het woord ‘Twitter’ nog niet opgenomen. Maar dit zal ongetwijfeld snel gebeuren. De discussie of het gebruik ook goed is, of alles echt openbaar moet zijn, zal in medialand echter de komende jaren nog gevoerd worden.
Tags: misdaadjournalistiek, misdaadverslaggever, Twitter