"Er is zeker een goede toekomst voor de rechtspraak"
Een half jaar geleden gaf Reinier van Zutphen, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, het al aan: het tekort aan rechters wordt in de toekomst een groot probleem voor de rechtspraak. Inmiddels zijn we een half jaar en een nieuw kabinet verder. Welke maatregelen zijn er getroffen? En leiden de bezuinigingen van de nieuwe regering niet tot een ernstiger probleem?
Reinier van Zutphen waarschuwde in het Radio 1 Journaal van 19 augustus 2010 dat de situatie voor de rechtspraak zorgwekkend is. Door de economische crisis zijn al te weinig rechters beschikbaar om alle civiele zaken te behandelen. De wachttijden voor een rechtszaak zijn daardoor enorm. En dat probleem wordt alleen maar erger.
”De Raad voor de rechtspraak beschikt over cijfers en getallen die spreken over een uitstroom van honderd rechters per jaar in de komende vijf jaar. Dat zijn er heel veel. Er zijn ongeveer 2400 tot 2500 rechters. We moeten dus rechters aantrekken om dat aantal minimaal op peil te houden, anders krijgen we te maken met een ernstig probleem”, vertelt de voorzitter van de NVvR een half jaar later.
Belangrijkste oorzaak voor het tekort aan rechters zit in de vergrijzing, die toeslaat in de beroepsgroep. Door de babyboomgeneratie zal een groot aantal rechters de komende jaren met pensioen gaan. Namens de Raad voor de rechtspraak, dat de belangen behartigt van de gerechten bij de politiek en het (lands)bestuur, reageert Annelies van Knippenbergh. “Natuurlijk slaat de vergrijzing toe en gaan meer mensen met pensioen. Maar dit is ook het geval in andere beroepsgroepen. Op dit moment is nog geen probleem aanwezig. Wel moeten we gaan nadenken over de manier waarop we nieuwe mensen kunnen aantrekken.”
Vrouwelijke macht
Bijkomend aspect is dat de verhouding man/vrouw in de rechtspraak niet in balans is. Drie op de vier Nederlandse rechters zal in de toekomst een vrouw zijn. Voor de balans in de organisatie lijkt dit een heikel punt te worden voor de rechtspraak. Voor Van Zutphen hoeft dit niet te betekenen dat het aantal vrouwen in de rechtspraak moet afnemen. “Voor de functie van rechter maakt het mij niets uit of iemand een man of een vrouw is. Wel moet binnen een organisatie balans zijn in het aantal vrouwen en mannen. Dat is alleen maar goed voor de rechtspraak. Opvallend is dat het aantal vrouwen bij de rechtenstudies vele malen groter is dan het aantal mannen. In de vijver waar we uit vissen bestaat de potentiële groep dus uit een minderheid mannen.”
Rechteropleiding onder vuur
Ook wordt het voor afgestudeerde rechtenstudenten steeds lastiger om rechter te worden. Door bezuinigingen bij de overheid zal het aantal plaatsen voor Rechterlijk ambtenaar in opleiding (Raio) namelijk afnemen en zal de opleiding ook korter zijn. Van Zutphen betreurt deze ingreep. “Het is droevig dat de opleiding zo onder vuur ligt, alleen vanwege het geld. Als je kwalitatieve rechtspraak wilt, dan moet je geld inzetten. De Raio blijft zeer belangrijk voor het rechterschap.”
Tegenover de ingrepen bij de opleiding staat wel dat het tekort aan rechters wordt aangepakt door het huidige opleidingsstel voor rechters te vervangen door een nieuw stelsel. Daarbij moet er volgens Van Knippenbergh wel een strenge selectie gelden. “We moeten een kritische selectieprocedure starten en het is nodig dat kandidaten voldoende ervaring hebben in het juridische vlak om het beroep van rechter uit te oefenen.”
Acties kabinet Rutte
Het kabinet Rutte onderneemt ook acties om te zorgen dat de rechtspraak niet in een benarde situatie terecht komt. “Zo wordt er gewerkt aan een nieuwe gerechtelijke kaart (een nieuwe indeling van rechtbanken en gerechtshoven over Nederland). Dat gaat tijd en aandacht van rechters vergen. Daarnaast heeft minister Opstelten aangekondigd dat hij de griffierechten wil gaan verhogen, waardoor het duurder wordt om te procederen”, geeft Van Zutphen aan.
Uit de griffierechten moet meer dan 340 miljoen extra opbrengsten komen. Het wordt dus duurder om naar de rechter te stappen voor mensen en dat betekent dat minder rechters nodig zijn in de toekomst. Toch zijn er ook andere signalen. De rechtspraak krijgt steeds meer juridische taken en mensen proberen eerder via de justitiële weg gelijk te krijgen in hun zaak.
Gerichte maatregelen
Zowel de Raad voor de rechtspraak als de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak zien verschillende opties om gerichte maatregelen te nemen. “We moeten arbeidsgericht communiceren, waarbij we duidelijk maken dat de rechter, in tegenstelling tot een advocaat, een verantwoordelijke functie heeft om het besluit te nemen in een strafzaak. Dat is een geweldige uitdaging en je hebt het idee dat je beroep belangrijk is in deze maatschappij. Rechterschap is een functie met aanzien en gezag”, aldus Van Knippenbergh.
Van Zutphen vult haar aanpak aan. “De ‘arbeidsgerichte communicatie’ uit zich dan op een wervingsprogramma dat gericht moet zijn op verschillende groepen die we willen bereiken. Het gaat om het bereiken van de juiste mensen. Een goed, aantrekkelijk en herkenbaar rechtersprofiel is daarbij van groot belang.” Bovendien kan niet iedereen rechter kan worden. Om het beroep uit te oefenen moet een rechter volgens Van Zutphen goed kunnen communiceren en over uitstekende juridische kennis beschikken. Betrouwbaarheid staat daarbij voorop. Daarnaast moet een persoon deskundig zijn en begrijpen hoe de rol van de rechter in elkaar steekt.
Onzekere toekomst
Zo als het er nu naar uitziet kan het probleem van een tekort aan rechters niet voorkomen worden. De maatregelen die vanuit de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak, Raad voor de rechtspraak en het kabinet komen, moeten dan ook bijdragen aan het oplossen van het tekort aan rechters. Ondanks die maatregelen is het nog onzeker hoe de toekomst voor de rechtspraak eruit gaat zien. Moeten de rechters in de toekomst nog meer zaken naast hun neerleggen? Gaat de rechtspraak een zware tijd tegemoet? Volgens Van Zutphen hoeft het niet zo ver te komen. “Als we de juiste aanpak hanteren met het werven van nieuwe mensen en het imago van de rechtspraak verbeteren, is er zeker een goede toekomst voor de rechtspraak. Mijn belangrijkste punt daarbij is dat we ook over vijf à tien jaar met de goede mensen goede rechtspraak kunnen leveren.”
Tags: NVvR, Raad voor de rechtspraak, Reinier van Zutphen, tekort aan rechters