Cees zit vast op verdenking van betrokkenheid bij een overval. Die aanklacht is ook niet anders geworden, maar zijn advocaat verzoekt de rechters vandaag te beoordelen of er sprake is van voldoende verdenking en verzoekt om schorsing tot de volgende zitting, die plaats zal vinden in april. De advocaat geeft aan dat de verdenking uit een aantal onderdelen bestaat. Voordat hij van wal steekt, onderbreekt de rechter hem al: “U gaat toch niet alles herhalen?” Cees’ advocaat antwoordt van niet, maar hij vindt wel dat er veel gaten in de bewijslast zitten.

Zo zijn er door twee getuigen belastende verklaringen afgelegd, terwijl deze beide steeds niet uit eigen wetenschap kunnen verklaren of Cees betrokken was bij de overval. Daarnaast is er nog een derde getuige gehoord, en van alle drie de getuigen vraagt de advocaat van Cees zich af of het wel terecht is dat zij als getuigen verhoord zijn, en nooit als verdachten zijn gezien in deze zaak: “Dat is eigenaardig, dat is vreemd.”

Bierflesje
Dan zijn er ook nog onduidelijkheden rondom een bierflesje dat gevonden is in een prullenbak, en waarop het DNA van Cees is teruggevonden. Volgens Cees’ advocaat heeft het OM op beeld gezien dat er gepind is door twee personen, en niet dat één van de twee iets in de prullenbak heeft gegooid, maar daar gaat men wel vanuit. Volgens Cees kan het ook wel kloppen dat het bierflesje daar gevonden is: hij komt daar regelmatig, en het kan ook zijn dat hij dat bierflesje daar in de prullenbak heeft gegooid.

Met het bierflesje is ook nog iets anders aan de hand: het slachtoffer zou er ook mee bedreigd zijn. Nu neemt het OM aan dat een van de daders het flesje heeft opgedronken, heeft gepind, en het flesje vervolgens in de prullenbak heeft gegooid. Maar als we de verklaring van het slachtoffer lezen, blijkt dat het flesje nooit de kamer uit is geweest, en dat de dop er nog op zat, aldus de advocaat van Cees.

Rumoer
Aan de kant van de rechtszaal waar de familie van het slachtoffer zich bevindt ontstaat wat rumoer, en één van hen probeert plotseling het pleidooi van de advocaat te onderbreken: hij is het duidelijk niet eens met de uiteenzetting van de advocaat over het bierflesje. Een van de aanwezige politieagenten draait zich meteen om en maant de man met een kort ‘sst!’ tot stilte. De rechtszaak wordt vervolgd alsof er niets is gebeurd.

De advocaat vervolgt zijn verhaal en noemt nog enkele zwakke punten in de bewijslast. Daarna besluit hij: “Mijn cliënt zit vast op basis van vermeende betrokkenheid, vanaf 23 juni 2010. We zijn nu acht maanden verder, dan denk ik toch dat u een voorlopig oordeel moet geven. U kunt uw ogen niet sluiten voor het feit dat er gewoon geen bewijs in het dossier zit.” De advocaat verzoekt daarom om schorsing tot zitting.

Dan krijgt de officier van justitie het woord. Ze belooft het kort te houden, maar is duidelijk teleurgesteld in het pleidooi van Cees’ advocaat: “Wat ik jammer vind, is dat er vrij geciteerd wordt uit stukken die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Dat gezegd hebbend: ik vind dat er voldoende ernstige bezwaren zijn, en dat die ook dermate ernstig zijn dat het belang voor de maatschappij groter is dan het belang van de heer Winters.” Cees’ advocaat merkt droog op dat hij en de officier van justitie dit toch verschillend zien.

Voorbeeldig
Cees krijgt tot slot zelf ook nog de mogelijkheid om zelf op het voorgaande te reageren. Hij verzoekt de rechters om hem toch alsjeblieft te schorsen: “Ik heb hier met mijn psychiater over gepraat, en hij zei ook dat hij vond dat dit plaatje niet bij mij past. Ik heb ook een familie, een gezin, een kindje. Mijn vrouw heeft mij nodig. Ik ben drie keer op verlof geweest, en heb me voorbeeldig gedragen. Drie keer ben ik ruim op tijd terug geweest. Ik wil aan alle voorwaarden meedoen: ik wil me drie keer per dag melden, of huisarrest, maar ik vrees voor mijn familie. Ik vind het erg voor het slachtoffer, maar waarom nog meer slachtoffers? Het kan toch niet anders dan dat u ook twijfel heeft? Ik zou u alstublieft willen vragen om in ieder geval te schorsen.”

De rechtbank onderbreekt de zitting voor beraad. Na een korte onderbreking blijkt dat de rechter niet echt onder de indruk is van het pleidooi van Cees. Hij houdt het kort en zegt meteen na de onderbreking dat er volgens de rechters geen reden is om zijn voorlopige hechtenis op te heffen. Vrouw en kind moeten het dus op zijn minst nog tot de inhoudelijke zitting in april zonder hem zien te stellen.

De naam van de verdachte is omwille van privacyredenen gefingeerd.

1. Magere Josje en het inkijkje op de Wallen
33 Jaar is ze, als ze op 11 augustus 1957 wordt gewurgd in haar peeskamertje op de Amsterdamse Wallen. Johanna Oudes – werknaam Magere Josje – is in die periode niet de enige prostituee die in de Amsterdamse rosse buurt wordt vermoord, maar haar zaak klinkt door tot in de eenentwintigste eeuw.

De Wallen zijn doorgaans een gebied waar de bewoners hun eigen zaakjes opknappen. Maar de moorden zijn slecht voor de zaken en bovendien weten rechercheurs van bureau Warmoesstraat het vertrouwen van de buurt te winnen. De buurt praat – niet alleen op het bureau, maar ook later in de rechtszaal als Josjes echtgenoot (en pooier) Joop S. terecht staat voor de moord op zijn vrouw.

De Wallenbewoners laten Joop vallen als een baksteen en doen al doende een boekje open over de gang van zaken in ‘duister Amsterdam’. Voor het eerst krijgt het publiek een inkijkje in hoe het er in die ‘poel des verderfs’ echt aan toegaat. Joop S. wordt in hoger beroep vrijgesproken, maar de maatschappelijke verontwaardiging over het reilen en zeilen op de Wallen leidt tot de eerste grote schoonveegactie van de buurt.

2. Moordlustige Mie
Goeie Mie zorgt eind negentiende eeuw voor een waar horrorscenario in een Leidse volkswijk – al doet haar naam en zorgzame houding anders vermoeden. Ze springt bij bij ziekte, past op kinderen en helpt – tegen een kleine vergoeding – bij het afleggen van gestorven bekenden. En er sterven nogal wat mensen in de omgeving van Mie.

Wanneer het gezin van haar schoonzuster na helse pijnen overlijdt, is er voor het eerst een arts die het zaakje niet vertrouwt. Na onderzoek blijken vader, moeder en zoon vergiftigd door Mie. Uiteindelijk schat de Leidse politie dat de ‘Leidse gifmengster,’ ruim honderd mensen heeft geprobeerd te vergiftigen, waarvan vermoedelijk 27 met dodelijke afloop.

Mies moordlust wordt mede in de hand gewerkt doordat het in die dagen makkelijk is begrafenispolissen af te sluiten op mensen die daar zelf niet van op de hoogte zijn. Zolang de premies maar worden betaald, keert de verzekeringsmaatschappij bij overlijden uit. Mie strijkt er aardig wat geld mee op. Binnen de toen geldende sociale mores laten artsen zich bovendien weinig gelegen liggen aan hun ‘fondspatiënten.’ Ze leggen in de volkswijken nauwelijks huisbezoeken af. De rechtbankpresident sneert tijdens Mies proces dan ook dat sommige geneesheren “een merkwaardige zorgeloze opvatting van hun taak” hebben.

3. Moord met schop en riek
Op 24 december 1923 wordt Culemborg opgeschrikt door de gruwelijke roofmoord op de bejaarde broer en zus Van Wiggen. Gerrigje en Toon wonen op een afgelegen boerderij en zijn daar zodanig met een schop en riek bewerkt (“of er een slagveld had gewoed”) dat ze aan hun verwondingen overlijden. Als het daarbij was gebleven, had de pers haar belangstelling voor deze zaak snel verloren en was ze definitief in de vergetelheid geraakt. Maar in de weken voor de moord hangt er rond de boerderij al een sfeer van onrust en bemoeien de plaatselijke commissaris Blok en zijn oogappel rechercheur Haveman zich actief met de veiligheid rond de boerderij. Haveman is dan al ontslagen en staat in het stadje ongunstig bekend.

Mede opgehitst door een plaatselijke scribent van sociaal-democratische huize functioneert de moordzaak als katalysator voor gevoelens van misnoegen onder de Culemborgers jegens de (incompetente) politie en ook tegen sommige plaatsgenoten. Daarom prikkelt deze zaak krap honderd jaar later nog steeds de nieuwsgierigheid. De moordenaar is ondertussen nooit gepakt.

Anton kan volgende week voor de derde keer op dezelfde school voorlichting geven aan een klas met moeilijk opvoedbare kinderen. “Sinds ik een jaar geleden hiermee begon, merk ik dat mensen over mij gaan praten; mijn naam wordt een begrip. Dat was het al in de onderwereld, maar nu is het voor iets anders.” Vol trots laat hij het document zien met het verzoek van de school.

Tien kilo coke
Begin jaren zeventig komt Anton vanuit Suriname naar Rotterdam. Daar raakt hij al snel betrokken in de drugshandel op de West-Kruiskade, een winkelstraat die jarenlang berucht is om de drugsoverlast. Later gaat Anton ook xtc en cocaïne smokkelen. Door de jaren heen belandt hij regelmatig in de gevangenis voor uiteenlopende veroordelingen; van handel in cocaïne tot openstaande boetes.

Na zijn laatste gevangenisstraffen, waaronder vier jaar voor het bezit van tien kilo cocaïne, is Anton vastberaden zijn leven te beteren. “Iedere stap die ik in de jaren negentig heb gemaakt om drugsvrij te worden, heeft er toe geleid dat het nu zo is,” zegt Anton. “Ik wil niet meer gestoord worden in mijn hoofd, omdat ik een gestoord hoofd heb gehad. En ik weet wat de gevolgen kunnen zijn.”

Kakkerlakken
Jongeren die denken dat de bajes een hotel is, vertelt hij dat veroordeelden die zo praten “als jongen de gevangenis in gaan en als meisje eruit komen.” In de bak worden pedo’s en verkrachters door vier of vijf man tegelijk ‘aangepakt’ en ’s avonds hoor je de nieuwelingen huilen in hun cel. Zoals Anton al vroeg op straat leert: “de bajes is niet bedoeld voor kakkerlakken en muizen.”

Vooral onder VMBO-scholieren merkt hij dat sommige op het randje van de criminaliteit zitten. “Ze zijn onzeker, lopen mee met de rest en willen weten wie ze zijn.” Uiteindelijk probeert Anton op die jongeren over te brengen dat ze vooral dicht bij zichzelf moeten blijven en zelf moeten doorgronden waarom ze soms boos zijn. “Die kleine dingen zijn van belang.”

Kleingeld
Ook bij Anton begint het klein. Als jongentje steelt hij soms geld van zijn oma. Later breekt hij ook in bij haar vriendinnen. Volgens Anton zitten in die kleine vergrijpen de kiem van zijn latere criminele carrière. Hij is er zeker van dat hij een ander leven zou hebben als hij toen een gesprek had gehad met een ervaringsdeskundige. “Dan was ik misschien een bekende Nederlander geworden.”

Anton herkent zichzelf in de scholieren die hij spreekt. Jongeren die thuis problemen hebben, komen op school om te ontspannen. “Dat had ik ook. Ik stal thuis, en werd daarvoor gestraft. Op school dacht ik dan vaak aan wat er thuis op me stond te wachten.” Jongeren die met die frustraties rondlopen, komen volgens Anton vaak in de problemen. “Zo’n kind leeft op een eiland en kan niet normaal functioneren.”

Verwerking
Dat de jongeren naar Anton luisteren, komt volgens hem doordat hij uit eigen ervaring weet wat er in hun hoofd afspeelt. “Het lijkt alsof ik aan het praten ben over dingen die gisteren, vandaag of op dit moment met hen gebeuren.” Achteraf bedanken velen hem voor zijn verhaal. “Soms staan ze om me heen en is er eigenlijk tijd tekort. Dus ze krijgen aardig wat mee.”

Door de voorlichtingen te geven meent hij ook beter met zijn eigen verleden om te kunnen gaan. “Het is best wel heftig als ik ze meeneem naar de tijd dat ik xtc smokkelde naar Amerika, op de Kruiskade dealde, of de tijd met mijn grootouders. Ik herleef het dan weer in mijn gedachten. Dat geeft me plezier, omdat het me voorheen heeft gefrustreerd. Het achtervolgde me en maakte me nerveus.”

Tweede kans
Soms komt Anton kennissen van vroeger tegen. Ze spreken dan hun respect uit over zijn nieuwe instelling. “Maar ik zoek hen niet meer op. Een terugval kan achter iedere hoek schuilen dus ik geef het geen energie.” Hij werkt nu weer aan zichzelf, maar is er naar eigen zeggen nog lang niet. “Ik geef het tijd om de wonden en het gemis dat in de loop der jaren is ontstaan, te laten genezen.”

“Ik heb geluk gehad,” meent Anton. “Ik heb altijd mijn beschermengel gehad. Veel mensen die hetzelfde hebben meegemaakt, kunnen het niet navertellen; ze zijn hun tanden en verstand kwijt, of zijn dood. Tegen de jongeren die al fout bezig zijn, zeg ik dat ik niet weet of zij mijn geluk zullen hebben en dat ze moeten beseffen waar ze mee bezig zijn.” Zelf kijkt hij hoopvol en met veel blijdschap naar de toekomst. “Mijn ouders hebben continu voor mij gebeden. Voorheen was het een hele waslijst, maar nu is hun gebed iets korter geworden.”

Anton is een gefingeerde naam.

Leids criminiloog Joop Vruggink is gepromoveerd op het onderwerp onder de titel “Gepakt en gezakt.” Hierin toont hij aan dat de pluk-ze-maatregel, ook wel ontnemingsmaatregel, nauwelijks werkt. De echt grote criminelen worden vaak niet gepakt.

Om deze 100 miljoen euro binnen te halen, wil Opstelten 20 miljoen vrijmaken. Wordt zo het ene gat niet gevuld met het andere?
“20 Miljoen inzetten om 100 miljoen op te halen is natuurlijk niet het ene gat vullen met het andere, zolang er meer opbrengsten komen.”

Waar is die 100 miljoen op gebaseerd?
“Zover ik weet had het Centraal Justitieel Incassobureau (CJI) destijds de lijst met veroordeelden tot een pluk-ze-maatregel. Het CJI heeft een overzicht van de bedragen die de laatste jaren zijn binnengekomen.”

Kunnen we erop vertrouwen dat het geïnde geld wel op de goede plek terechtkomt?
“Het geld gaat naar de Staat en van daaruit kan het naar gedupeerden. Er is ook nog zoiets als een schadepot voor gedupeerden. De overheid schiet het dan als het ware voor.”

Hoe effectief is de maatregel?
“Dat is moeilijk te meten. Het begint al met de berekening van het illegale vermogen. Bij grensoverschrijdende criminaliteit en bankrekeningen wordt het erg complex.”

Wat waren de uitkomsten van uw onderzoek?
“Ik heb destijds iets meer dan 100 veroordeelden gesproken. Ten tijde van mijn onderzoek bleek dat veel kleine vissen werden veroordeeld. Maar zij snappen zelden wat hen overkomt. Topcriminelen daarentegen worden, ondanks alle mogelijkheden, vaak niet aangepakt. Mijn insteek was vooral wat de veroordeling met de dader deed. Het onderzoek was onderdeel van een groter project en werd uitgevoerd door het WODC (Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum), Universiteit Rotterdam en het NSCR (Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving).”

Als de lange, vriendelijke Somaliër verteld heeft hoe zijn arrestatie gisteren verliep, kijkt hij mijn kant op. Wat moet ik antwoorden nu mij gevraagd wordt waarvoor ik zit? Liegen en doen alsof ik in hetzelfde schuitje zit of de waarheid vertellen met het risico gewantrouwd te worden? Ik kies voor de waarheid. Hij begrijpt me niet helemaal: zijn conclusie is dat ik hier zit voor een stage.

Een derde persoon komt bij ons staan. Een Marokkaanse jongen van een jaar of twintig. Hij is vol verbazing dat hij nu alweer opgepakt is. Hij was pas sinds twee weken vrij, na bijna drie jaar vast te hebben gezeten. Het ergste is dat hij niet kan slapen. Hij blijft maar denken en denken.

Een shagje
Na zijn hart te hebben gelucht, gaat hij een shagje draaien. Een shagje? “Hoe krijg je dat binnen!?” De Somaliër is vol verbazing. “Gewoon. Bij het fouilleren moet je met je handen tegen de muur. Ik had het zakje net uit mijn broek gehaald en in mijn hand verstopt.” Hij gaat op het bankje onder de bewakingscamera zitten en draait een dikke joint. “Dit is dat zware spul. Je weet. Rook jij?”

Ik rook niet, dus de joint wordt doorgegeven aan de Somaliër. In het Arabisch spreekt hij de Marokkaan aan. Ik weet zeker dat het over mij gaat, maar doe net of ik niets door heb. “Wil je later soms bij de politie?” vraagt de jongen vanaf het bankje.

Logische vraag. Drugs mee naar binnen gesmokkeld en iemand die ‘stage’ loopt die het ziet. Ik weet niet meer precies wat ik heb geantwoord, maar na vijftien seconden gaat het alweer over hoe belachelijk het is dat één rechter-commissaris beslist of je twee weken langer in hechtenis moet blijven. En aan je pro deo advocaat heb je ook niks. Die verdient zijn geld toch wel.

Onterecht
Ik sta letterlijk en figuurlijk in de luchtruimte. Frisse lucht inademen na uren in een kleine cel te hebben doorgebracht is heerlijk. Maar het hart luchten lijkt de grootste behoefte.

Er wordt vooral door elkaar heen gepraat. Iedereen wil zijn eigen verhaal kwijt, zijn frustraties uiten en zijn onschuld bewijzen. Want niemand heeft het gedaan. Geen vrouw mishandeld, geen bommelding gedaan en geen diefstal gepleegd.

Iedereen is rustig, maar duidelijk zenuwachtig. De een heeft al twee dagen niks door zijn keel kunnen krijgen en de ander ziet twee jaar school in rook opgaan.

Weer een ander ziet de muren op zich afkomen in dat kleine hokje en is opgelucht even buiten te staan. Hij werkte hard voor zijn geld, spaarde veel en leefde van het geld waar hij voor beunde. Totdat hij erachter kwam dat zijn vrouw alles had opgemaakt. En, erger nog, op zijn naam schulden had gemaakt: 65 duizend euro. Nu heeft ze zomaar aangifte tegen hem gedaan, terwijl hij nog nooit eerder met de politie te maken heeft gehad. Eén keer aangehouden voor rijden onder invloed. Ik zie de tranen in zijn ogen. “Je zit maar te malen en te malen.”

Drie bij vier
Terug in mijn cel ervaar ik de kleine ruimte anders dan toen de deur voor het eerst achter me dichtsloeg. Toen voelde ik een soort opwinding: 24 uur in deze cel, spannend! Al gauw wist ik dat ik die tijd zonder moeite zou uitzitten. Het bed viel wel mee. Het kussen wat hard, maar alles schoon. Een toilet en een kraantje. En een tafel en een stoel, vast aan de grond. Menig hostel waarin ik heb geslapen doet hier ruim voor onder. Ik had een boek van thuis meegenomen dat al jaren in de kast stond. Dat kon ik eindelijk eens lezen. Niks aan de hand.

Het voelt wel een beetje vreemd dat om de twee uur een bewaarder kijkt hoe het met je gaat. Dat je niet even naar de koelkast kan lopen en in de zelfde ruimte naar het toilet moet als waar je eet en slaapt. Dat je voor het slapen gaan via de intercom moet vragen of het licht uit mag.

Maar nu denk ik aan de situatie van mijn medegevangenen. Die zitten vol twijfel. Heb ik mijn baan nog? Hoelang moet je zitten voor zoiets? Weten mijn ouders het al? Met zulke gedachten in je hoofd is een celletje van drie bij vier meter inderdaad klein en is er nauwelijks afleiding.

Fysiek begeef ik mij in precies dezelfde ruimte als de anderen, maar ik zit niet opgesloten in mijn hoofd. Ik lees mijn boekje en bedenk wat ik nog allemaal te winnen heb. Zij zitten alleen maar te denken aan wat ze te verliezen hebben. Ik voel me een indringer die geniet van zijn kopje koffie.

Televisie
De negatieve gevoelens van de gedetineerden beïnvloeden al hun interpretaties. Op de luchtplaats is weinig ruimte voor optimisme. Ik vond het eten best smaken. Het bed is zeker niet als thuis, maar prima voor een logeerpartij.

Over de bewaarders wordt niet geklaagd. Maar mijn medegevangen vinden de magnetronmaaltijd niet te eten en het bed te hard en te krap om de nacht op door te brengen. Ook is het veel te heet in de cel. Omdat ze niks omhanden hebben, blijven ze maar peinzen en peinzen.

“Je kan nog beter in de bajes zitten”, zei een oudere man de volgende ochtend. “Daar heb je tenminste televisie.”

Er is één iemand die zijn straf komt uitzitten. Morgen wordt hij overgeplaatst. Hij mocht een half uurtje televisie kijken. Maar wat had hij nou aan alleen Nederland 1, 2 en 3? “Wat moet ik kijken dan? Het nieuws of zo?” De rest is het met hem eens.

Drie miljoen
Ik schrik me rot wanneer ’s ochtends de tl-verlichting aanschiet. Door het raampje in mijn cel kan ik zien dat het schemert. Het zal een uurtje of acht zijn. Ik mag douchen en krijg daarna brood en koffie. Na een uurtje mag ik luchten.

Er zitten twee blonde mannen die ik gisteren niet heb gezien. Ook de Somalische jongen is er. Dit keer doet hij niet zo vriendelijk. Hij is boos, omdat hij ten onrechte vastzit. “Ik zeg tegen ze: laat me naar school gaan en bel me op als jullie me nodig hebben. Dan kom ik er zo aan. Ik heb niks te verbergen. Waarom houden ze me dan hier?”

Als één van de onbekende mannen vraagt waarvoor ik zit, geeft de Somaliër antwoord. “Stage. Hij zit hier vrijwillig. Maar dit is geen pretje, hoor. En al helemaal niet nu de zon schijnt. Zelfs voor drie miljoen ga ik hier nog geen jaar zitten. Ga lekker naar huis man!” zegt hij tegen mij.

Naar huis
Dat doe ik ook. De 24 uren zitten erop. Ik word binnengeroepen om mijn spullen te pakken. Niemand zegt gedag.

Ik pak mijn boek uit de cel, krijg mijn bezittingen terug en word door de buitendeur gelaten. Tijdens de minuut dat ik het terrein afloop voel ik hoe het is om na detentie weer zelf te bepalen wat je doet. Bevrijdend.

Voor de jongens en mannen die ik achterlaat zal dat gevoel langer duren dan een minuut. Tot die tijd zitten ze gevangen. Fysiek, maar vooral in gedachten.

Één JJI is inmiddels gesloten en op 1 maart sluiten de deuren van nog drie gevangenissen. Maar wat gaat er gebeuren met deze dure gebouwen? Na een rondvraag blijkt hier nog veel onduidelijkheid over te zijn, terwijl de tijd begint te dringen.

Capaciteitsplan
In totaal moeten 923 jeugdcellen dicht. Daarvan zullen 216 cellen als reservecapaciteit dienen. Dit staat in het capaciteitsplan dat staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie naar de Tweede Kamer stuurde. Wat er moet gebeuren met de lege cellen en gebouwen staat niet in het plan.
Volgens de staatssecretaris is er sprake van een zodanige overcapaciteit bij de JJI’s dat buiten gebruik stellen noodzakelijk is. De oorzaak van de overcapaciteit is de scheiding van civielrechtelijk (probleemjongeren zonder veroordeling op zak) en strafrechtelijk geplaatste jongeren. Voor 1 januari 2010 werden deze jongeren bij elkaar geplaatst in een JJI. Na deze datum was het enkel nog mogelijk om strafrechtelijk veroordeelde jongeren in een JJI te plaatsen.
Veel van de probleemjongeren komen dus niet meer terecht in een jeugdgevangenis, zij worden veelal geplaatst in gesloten jeugdzorg. Deze ontwikkelingen hebben bijgedragen aan een overschot van cellen. De leegstand kost de staat 100 miljoen euro per jaar. Met de sluiting van de instelling wil Teeven deze kosten besparen.

De sluiting van de zes JJI’s gebeurt op verschillende momenten. De eerste heeft inmiddels op 1 januari 2011 zijn deuren gesloten: Rentray Rekken, een particuliere jeugdgevangenis in het oosten van het land. Deze instelling is overgegaan in een AWBZ-instelling, een instelling voor licht verstandelijk gehandicapte jongeren met psychosociale en psychiatrische problematiek.
De volgende drie sluitingen staan gepland voor 1 maart 2011. Het gaat om de JJI’s Den-Hey Acker in Vught, De Doggershoek in Den Helder en De Hunnerberg locatie Maasberg in de gemeente Boxmeer. Sluitingen die niet onomstreden zijn.

Uithoek
De Doggershoek werd 8 jaar geleden geopend in Den Helder. De bouw van de instelling heeft zo’n 45 miljoen euro gekost en het leverde de omgeving 300 banen op. Den Helder leek een goede locatie omdat jongeren op deze manier uit hun eigen milieu gehaald werden, en in De Doggershoek aan een nieuw leven konden werken. Acht jaar later wordt de instelling gesloten omdat de locatie het toch niet geschikt is. Den Helder blijkt een uithoek te zijn en niet voor iedereen even makkelijk bereikbaar.

Hoe dan ook leeg
Over de herbestemming van dit gebouw is nog veel onduidelijkheid. In december maakte Teeven aan de Tweede Kamer bekend dat De Doggershoek na 1 maart ingericht wordt als een instelling voor verstandelijk gehandicapten. Lijn 5, een regionale zorginstelling, heeft laten weten tijdelijk interesse te hebben in een deel van het gebouw en het eventuele personeel. De zorginstelling hoopt halverwege 2012 een nieuwe inrichting op te leveren, tot die tijd willen zij gebruik maken van De Doggershoek.
De gemeente zegt dat er op dit moment nog niets besloten is. “Lijn 5 is nog steeds in onderhandeling met het ministerie van Veiligheid en Justitie”, aldus een medewerkster van de gemeente. Andere geïnteresseerden zijn niet bekend, het lijkt er dus op dat er een maand voor sluiting nog steeds geen definitieve herbestemmingsplannen zijn gemaakt. Een deel van De Doggershoek komt hoe dan ook leeg te staan.

Hetzelfde geldt voor JJI De Hunnerberg locatie Maasberg. In mei 2009 werd een gloednieuw gebouw opgeleverd, dat zelfs werd genomineerd voor een internationale architectuurprijs. Binnen twee jaar na de oplevering moet het gebouw alweer zijn deuren sluiten. Over de herbestemming van het gebouw is nog niets besloten.
De burgemeester van Boxmeer, de heer Van Soest, laat weten dat er wel herbestemmingsplannen zijn, maar dat er nog niets besloten is. “Er wordt gedacht aan de plaatsing van Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen (AMV-ers). Een bevestiging heb ik daarover nog niet ontvangen. Minister Leers van Immigratie en Asiel moet hierover nog een besluit nemen. Mocht dit niet gebeuren dan zal alsnog naar een andere bestemming moeten worden gezocht in overleg met het ministerie van Justitie.”

JJI Den Hey-Acker in Vught heeft afgelopen week haar deuren al voortijdig gesloten, zo laat de gemeente weten. De bekendmaking in november heeft er toe geleid dat er geen nieuwe jongeren meer opgenomen zijn in de instelling en dat er afgelopen week nog maar een paar jongeren in deze JJI over waren. De laatste jongeren zijn overgeplaatst.

Begin 2012 staan de laatste sluitingen gepland. JJI De Heuvelrug locatie Overberg en Avenier, locatie ’t Anker zijn dan aan de beurt. Herbestemmingen van deze locaties zijn nog niet bekend. De vraag is of er een goede bestemming gevonden wordt voor de peperdure gebouwen.

Als ik donderdagmiddag rond half vijf het bureau binnenstap van Hollands Midden aan de Rooseveltstraat in Leiden is het druk bij de afdeling teleservice. Zij handelen de telefoontjes af die binnenkomen op 0900 8844. De telefoon rinkelt bijna constant. Ik word welkom geheten door coördinator Charles Müller die vertelt dat de teller al op 644 telefoontjes staat sinds de dag begonnen is. Met een team van 45 medewerkers worden bellers te woord gestaan. Vandaag zijn zes mensen aan werk. Gemakkelijk zittend achter hun bureau met een headset op, hoor je om de haverklap: “Politie Hollands Midden, waarmee kan ik u van dienst zijn?”

Wilma Schalk, telefoniste bij teleservice.

Melding van schennispleger
Ik word aangekoppeld bij Wilma Schalk, twee jaar werkzaam bij teleservice. Zo kan ik meeluisteren met de gesprekken die binnenkomen. Ik heb nog maar net de headset op, of de telefoon gaat over. Het is een vrouw die een schennispleger heeft zien rondlopen. “Ik kwam hem tijdens het uitlaten van de hond twee keer tegen en hij liet zijn broek zakken”, vertelt de beller rustig. “Hij liep een kant op waar ook veel kinderen spelen, dus ik dacht dat ik het maar even moest melden.” Schalk reageert kordaat. “Weet u hoe de man eruit ziet en welke richting hij opliep?” Ze typt mee met het antwoord dat de vrouw geeft. “Bedankt voor het melden, we sturen er iemand naartoe. Wat is uw telefoonnummer? Dan houden we u op de hoogte.” Na het ophangen geeft Schalk de melding door aan de agent die in dat gebied aan het werk is. De agent antwoordt dat hij zal gaan kijken. De melding staat inmiddels in het meldingssysteem van de computer. Het is een wirwar van groene en oranje meldingen, iedere melding heeft weer een andere prioriteit. De maandagen zijn volgens Schalk het drukst. “Je merkt dat dan meer mensen bellen omdat veel bureaus in het weekeinde gesloten zijn. Dan zitten we zo over de duizend telefoontjes op een dag.”

Bij teleservice werken 45 medewerkers om bellers te woord te staan.

Poging tot niet-doodslag
Tijdens het meeluisteren komen allerlei telefoontjes voorbij, van mensen die hun verhaal kwijt willen tot een man die een ‘poging tot niet-doodslag’ komt melden: “Mijn buren gooiden twee vuilniszakken van twee hoog naar beneden, gelukkig liep er niemand langs. Maar dat is natuurlijk niet normaal.” Schalk handelt het allemaal snel af. Van oktober tot de kerst heeft ze ook meegedraaid met de meldkamer in verband met de onderbezetting maar dat is minder haar ding. “We zeggen altijd dat je een andere bloedgroep voor de meldkamer moet hebben. Wij als teleservice hebben bloedgroep B, de meldkamer bloedgroep A. Er zijn niet veel mensen die het allebei kunnen.” Schalk vertelt dat ze het wel erg spannend vond om ineens mee te draaien bij de meldkamer. “Je moet zo snel reageren en handelen, je hebt het gevoel dat iedere seconde telt.” Het raarste telefoontje dat Schalk ooit binnenkreeg? “Dat was een man die opbelde en zei: ‘Mag ik het nummer van Meld Misdaad Anoniem want ik ga zo iemand doodschieten.’ Ik stond zo perplex dat ik het heb overgedragen aan collega’s van de meldkamer. Zij hebben het verder opgepakt en gelukkig bleek er achteraf niets aan de hand te zijn.”

Uit ander hout gesneden
Dat je voor de meldkamer uit ander hout gesneden moet zijn, merk ik als ik vervolgens door de coördinator wordt aangekoppeld bij een 112-telefoniste. Op hun bureau staan vijf aan elkaar gekoppelde computerschermen. Het kloppend hart is het touchscreen aan de rand van het bureau; hier komen alle telefoontjes binnen. Ik schuif aan bij Petra de Haas. Om haar heen zitten de collega’s van brandweer en ambulance. De lijntjes zijn kort om goed te kunnen samenwerken. Regelmatig wordt er geroepen naar collega’s aan de overkant: “Is er al een ambu onderweg?” De Haas legt me het hele proces dat ze doorloopt bij een melding uit. “We hebben zojuist wat heftige uurtjes achter de rug. Er was een groot ongeluk gebeurd op de Willem de Zwijgerlaan in Leiden. Daar moet je dan ambulances en politie op afsturen maar je moet ook de gemeente inlichten om hekken te plaatsen die de weg afsluiten.”

Petra de Haas, telefoniste bij de meldkamer Hollands Midden.

Heftige dingen
De Haas startte tweeënhalf jaar geleden bij de meldkamer, na eerst op de afdeling teleservice te hebben gewerkt. “Ik was toe aan iets anders. De meldkamer vond ik een grotere uitdaging omdat je hier meer eigen initiatief kunt tonen.” De drukte van het werk valt haar mee, hoewel het met de onderbezetting van vorig jaar soms wel heftig was. “Je moet dan met z’n allen de schouders eronder zetten en ik heb ook wel veel diensten moeten draaien. Gelukkig is het nu allemaal weer wat meer in balans.” Ze neemt het werk niet mee naar huis, maar heeft altijd wel eventjes nodig om de dag van zich af te zetten. “Je maakt af en toe heftige dingen mee. Ik vind meldingen waarbij baby’s betrokken zijn, erg aangrijpend.” Het telefoontje dat haar het meeste is bijgebleven is dat van een jonge vrouw die net was verkracht toen ze aan het hardlopen was in de duinen. “Dat was in een duingebied waar ik ook wel hardloop en de vrouw was ook nog van mijn leeftijd. Het komt dan wel heel dichtbij.” Toch schakelde De Haas over op haar verstand en heeft ze de vrouw geprobeerd zo goed mogelijk te helpen. “We stuurden er direct agenten en een heli op af om de omgeving uit te kammen. Helaas hebben we de dader niet meer kunnen pakken. Daar blijf je dan toch wel even over nadenken.” Gelukkig wordt er onder de collega’s vaak over gesproken en is er een Bedrijfs Opvang Team (BOT) voor de politiemedewerkers die willen praten over iets wat ze hebben meegemaakt.

Overzicht van de meldkamer.

Dubbel geparkeerd
Geregeld wordt ons gesprek onderbroken zodat De Haas de telefoon kan aannemen. Vaak zijn het collega’s die vragen of ze een kenteken wil checken. Als er een 112-lijn binnenkomt, neemt De Haas deze snel aan. Het is een vrouw die zegt dat een dubbel geparkeerde auto op het punt staat opgetild te worden door tien mensen: “Er kunnen mensen niet weg doordat die auto in de weg staat, kunnen jullie komen?” De Haas antwoordt dat ze de eigenaar van de dubbel geparkeerde auto probeert te achterhalen. Ze voert het kenteken in en krijgt het adres van de eigenaar. Na een telefoontje blijkt dat de dochter van de eigenaar met de auto weg is. De Haas belt de dochter die verontwaardigd reageert: “Ik kan nergens anders parkeren.” “Ja maar je weet dat je niet dubbel mag parkeren, leg dan op z’n minst een briefje achter de ruit. Nu staan er tien mensen omheen die je auto willen optillen”, reageert De Haas. Als ze heeft opgehangen kijkt ze me zuchtend aan. “We zijn er eigenlijk helemaal niet voor dit soort telefoontjes, maar omdat het zo rustig is handel ik het toch maar af. Dat is weer een melding minder.”

Hopen op actie
Er volgen deze avond meer telefoontjes: over een laserlamp die iemand verblindt op de snelweg, een ingeslagen autoruit en verdachte personen. Het is een rustige avond volgens De Haas. “Maar dat kan zo omslaan. Het is gek om te zeggen, maar we hopen eigenlijk allemaal op actie. Er gaat dan zo’n adrenalinekick door je heen! Zo hoorde ik dat er vanochtend een juwelier in Schoonhoven is overvallen. Ze hebben de daders kunnen oppakken. Dan vind ik het stiekem toch jammer dat ik die melding niet heb gekregen.”

Het komt te vaak voor dat rechters tbs’ers vrijlaten, tegen het advies van de kliniek in. Tussen 2005 en 2009 kwam dit 150 keer voor. Ruim veertig procent van hen gaat binnen tien jaar weer de fout in. Zo ook de vorige week veroordeelde Sasa M.

Eind september overviel de van oorsprong Hongaarse M. een Groningse supermarkt. Dat was nog geen twee weken na de afschaffing van de tbs-maatregel. Hij kon zijn pas verworven vrijheid niet aan en hij wilde zo snel mogelijk terug de terbeschikkingstelling (tbs) in. Met zijn hand in een plastic zak gestoken- alsof er een pistool in zat- bedreigde hij de caissière van de supermarkt. Hij maakte haar 165 euro afhandig om zichzelf vervolgens aan te geven bij de politie.

Wanhoopsdaad
M. kreeg geen dwangverpleging opgelegd na zijn actie, waarop hij wel had gehoopt. Tegen de politie zou hij hebben gezegd: “Geef mij de tbs maar terug, ik kan de vrijheid niet aan.” Maar die maatregel opnieuw opleggen had volgens justitie geen zin. M. zou uitbehandeld zijn. Vorige week sprak de rechtbank zich definitief uit. De 42-jarige delinquent is schuldig bevonden aan diefstal met geweld. Hij moet 15 maanden zitten.

Een wanhoopsdaad noemt zijn advocaat Sierd Roosjen het. “Rationeel verklaarbaar is zijn actie niet. De overval op de supermarkt slaat nergens op. Als je echt kwaad in de zin hebt, dan steel je wel meer. En dan meld jezelf vervolgens niet op het politiebureau. Het is wel erg bezwaarlijk dat hij de caissière de stuipen op het lijf heeft gejaagd. Ik zei nog tegen hem, je had beter een ander delict kunnen plegen. Je had beter alle ramen van het politiebureau kunnen ingooien.”

Praktijkvoorbeeld
Het is een passend praktijkvoorbeeld voor de plannen van Teeven. De aanpassingen in het tbs-beleid zijn, wat de VVD-bewindsman betreft, dan ook broodnodig. In de Telegraaf van 2 februari zegt hij hierover: “De veiligheid van de samenleving wordt hier echt mee vergroot. Het kan intern wel goed gaan, maar dat wil niet zeggen dat mensen al voorbereid zijn op een terugkeer in de samenleving.”

Als deze maatregel reeds van kracht was geweest in het geval van Sasa M., had hij misschien weerhouden kunnen worden van zijn actie. Want als het aan de staatssecretaris ligt moeten zowel de reclassering als het forensisch psychiatrisch centrum waar de tbs’er behandeld werd maximaal toezicht kunnen houden. Houdt de tbs’er zich dan niet aan de afspraken, dan kan hij weer dwangverpleging opgelegd krijgen.

Zinnig
Arie Uyterlinde, adviseur bij de Stichting Verslavingsreclassering (SVG), noemt de op handen zijnde plannen van Teeven zinnig. “Mensen worden aan hun lot overgelaten als ze zonder resocialisatieplan terug de maatschappij in gaan. En wij zien steeds vaker gebeuren dat mensen direct vanuit de kliniek terug de samenleving in gaan.” In die gevallen worden de fases van proefverlof, voorwaardelijke- en onvoorwaardelijke beëindiging niet (goed) doorlopen. Drie cruciale fases waarin de mate van toezicht geleidelijk afneemt.

Lastige kwestie
In het geval van de Hongaar lijken de fases op de juiste manier te zijn doorlopen. Toch is M. weer de fout in gegaan. Uyterlinde vindt het lastig te beoordelen of de tbs in het verleden wel de juiste keuzes heeft gemaakt voor M. “Verlof is bedoeld om mensen om te leren gaan met hun vrijheden. Als gaandeweg blijkt dat iemand dat traject niet aankan, dan zou je eigenlijk moeten besluiten diegene terug te plaatsen in de tbs dan wel in een andere behandelkliniek.”

Ook advocaat Roosjen heeft zichzelf afgevraagd of de tbs-instanties verkeerd hebben gehandeld. “Het moge duidelijk zijn dat tbs niet meer zo veel voor mijn cliënt kon doen. Maar de grote vraag achteraf is: heeft de TBS-kliniek iets fout gedaan in deze zaak? Ik denk van niet. Het is een a-typisch iemand en een a-typische zaak.”

Uitzonderlijk
Uyterlinde benadrukt eveneens het ongewone karakter van de case. De wens voor vrijwillige terugkeer in de tbs is voor hem onbekend. “Ik kan me voorstellen dat mensen af en toe de regelmaat van de kliniek missen. Maar dat ze een delict plegen om terug de tbs in te mogen, dat heb ik nog nooit eerder gezien. Ik denk dat je deze zaak als uitzonderlijk moet zien.”

Een docent forensische opsporingstechnieken, een politieagent en een privédetective. Wat hebben zij gemeen? Alle drie zijn zij werkzaam in een opsporingsberoep. Geen dag is hetzelfde. Toch hebben ze maar één doel voor ogen: het vinden van criminelen, en het oplossen van de misdaden die zij gepleegd hebben. Een interviewserie met Karolien Van Dijck, Seffrie Radema en Cindy X.

De rasechte Groninger Seffrie Radema (33) geniet van zijn werk als hoofdagent bij de regiopolitie Groningen. Samen met zijn collega’s helpt hij burgers in de binnenstad. En natuurlijk deelt hij af en toe een bekeuring uit, maar dat is niet zijn favoriete bezigheid.

Wat zijn de taken van een politieagent?
“Ons werk bestaat uit drie hoofdzaken: 1. Handhaven van de openbare orde. 2. Handhaven van de rechtsorde en 3. Het bieden van hulp aan burgers. In het kort houden deze taken het volgende in:

1. Handhaven van de openbare orde: In het weekend loop ik ’s nachts tijdens de voetpost door de binnenstad van Groningen. Midden tussen het uitgaanspubliek. Zo laten we zien dat we er zijn en kunnen we direct optreden wanneer dat nodig is.
2. Handhaven van de rechtsorde: Als een burger aangifte wil doen, zitten wij klaar om die aangifte op te nemen. De burger wil graag dat wij de verdachte opsporen en voor de rechter brengen. Een aangifte is dus het begin van een onderzoek.
3. Hulp bieden: Tijdens een noodhulpdienst krijgen mijn collega en ik vaak spoedritten. Bijvoorbeeld om iemand te reanimeren. Vaak zijn wij sneller ter plaatse dan de ambulance. Een andere manier van hulp bieden, is het bemiddelen bij meningsverschillen. Soms vechten we voor iemands leven, een andere keer bemiddelen we bij een ruzie om een tuinhekje.”

Wat heeft uw werk met opsporing te maken?
“Ik handel zogenaamde 6-uurszaken af door getuigen, slachtoffer en verdachten te horen over een strafbaar feit. Als opsporingsambtenaar probeer ik de waarheid boven tafel te krijgen. Naast het horen van betrokkenen, kan ik ook ambtshandelingen verrichten. Dat betekent: aanhoudingen verrichten, goederen in beslag nemen als daar aanleiding voor is, enzovoort.”

Hoe gaat het verhoren van verdachten in zijn werk?
“Het verhoor zelf begint altijd met het, nogmaals, mededelen waarvoor de verdachte is aangehouden. Vervolgens moet je hem melden dat hij niet tot antwoorden verplicht is (cautie). En sinds vorig jaar moet een verdachte, afhankelijk van het feit, gewezen worden op het recht om een advocaat te raadplegen voorafgaand aan het politieverhoor – het Salduz Arrest. Zodra je de verdachte op deze rechten hebt gewezen, begin je met je verhoor. Eerst laat je de verdachte zijn verhaal doen en daarna ga je vragen stellen. Dit is echter wel afhankelijk van de gebeurtenis. Er is niet één specifieke methode die gebruikt wordt. Je kunt de verdachte bijvoorbeeld confronteren met verklaringen van de aangever, een getuige of specialisten.”

Bent u wel eens in een gevaarlijke situatie terecht gekomen?
“Tijdens een verhoor ging een verdachte door het lint. Om hem in bedwang te houden, mag ik geweld gebruiken. Daarbij liep ik verwondingen aan mijn hand op. Bedreigingen krijg ik ook regelmatig naar mij toe geslingerd. Ik probeer mijn werk goed te doen en laat mij niet bedreigen. Geweld tegen de politie wordt niet getolereerd, dus diegene die dat wel doet, kan een forse straf tegemoet zien.”

Waarom bent u bij de politie gegaan?
“Dat vind ik moeilijk uit te leggen. Het is een gevoel. Ik wilde graag iets voor mijn medeburgers doen. Mijn stad veiliger maken en optreden tegen onrecht. Daarom ben ik bij de politie begonnen als vrijwilliger, naast mijn werk in de beveiliging. Twee jaar geleden sloot ik mijn opleiding af en sindsdien ben ik fulltime hoofdagent. Ik vind het heerlijk dat er van alles kan gebeuren. Mijn dag staat vooraf niet vast. Het ene moment sta ik een bekeuring uit te schrijven, het andere moment reanimeer ik iemand. Geen dag is hetzelfde. Ik verveel me nooit.”

Wat vindt u minder leuk aan uw werk?
“Elk beroep heeft zijn voor- en nadelen. Minder leuk vind ik het uitschrijven van een bekeuring. Het is onderdeel van mijn werk en ik sta ook achter mijn uitgeschreven bekeuringen, maar het blijft wel sneu geld. Ik ben mij ervan bewust dat ik iemands geld afpak, maar ik hoop dat ze er daarom van leren. Misschien bedenken ze zich de volgende keer. Zo help ik mee aan de verkeersveiligheid. Hoewel bekeuringen schrijven bij mijn werk hoort, blijft boeven vangen natuurlijk wel het leukste wat er is.”

Stel er wordt een man dood aangetroffen in een woning. Vermoedelijk vermoord. U bent de eerste agent ter plaatse. Wat zijn uw taken?
“Zodra de melding binnenkomt, ga ik er direct naar toe. Dit soort meldingen worden altijd uitgegeven als een prio 1. Dus moet ik met spoed ter plaatse gaan. Eenmaal ter plaatse scan ik de omgeving, voor mijn eigen veiligheid en voor eventueel belangrijke feiten. Eerst controleer ik of ik nog iets voor het slachtoffer kan doen. Als dit niet het geval is, bevries ik de situatie. Niemand mag meer in de omgeving van het slachtoffer komen. Via de meldkamer licht ik een hulpofficier van Justitie in, de technische recherche, tactische recherche of eventuele andere experts. Zij doen hun onderzoek. Ik ga ondertussen omstanders, als die er zijn, vragen of ze iets gezien hebben. Als dit het geval is, noteer ik een korte verklaring en stel hun identiteit vast. Indien de verdachte nog aanwezig is op het plaats delict, dan houd ik hem aan en breng hem over naar het bureau.”

Welk misverstand over de politie zou u graag uit de weg willen ruimen?
“Ook als politieagent houd ik mij zoveel mogelijk aan de regels in het verkeer. Maar voor mijn taak moet ik vaak wat sneller rijden of een rood verkeerslicht negeren. Zonder zwaailichten of sirene. Medeweggebruikers begrijpen dat soms niet.”

Een docent forensische opsporingstechnieken, een politieagent en een privédetective. Wat hebben zij gemeen? Alle drie zijn zij werkzaam in een opsporingsberoep. Geen dag is hetzelfde. Toch hebben ze maar één doel voor ogen: het vinden van criminelen, en het oplossen van de misdaden die zij gepleegd hebben. Een interviewserie met Karolien Van Dijck, Seffrie Radema en Cindy X.

De Vlaamse Karolien Van Dijck (32) is docent ‘forensische opsporingstechniek’ bij de opleiding forensisch onderzoek aan de Hogeschool van Amsterdam. Daarnaast heeft ze vijf jaar geleden Karvadi opgericht, een bedrijf gespecialiseerd in forensische consultancy. Hoe zien haar colleges eruit? Welke zaken heeft zij als consultant behandeld? En hoe kijkt zij tegen DNA aan als opsporingstechniek bij strafzaken?

Wat houdt het vak forensische opsporingstechniek eigenlijk in?
“Bij de opleiding forensisch onderzoek zijn er vier belangrijke vakken: scheikunde, natuurkunde, biologie en forensische opsporingsmethoden. Ik houd me bezig met het laatste. Mijn colleges gaan over de forensische opsporingstechnieken die worden gebruikt bij het zichtbaar maken van sporen op een plaats delict, zoals vingersporen en schoensporen.”

Hoe zien uw colleges eruit?
“Ik geef les in alle vier de studiejaren. In het eerste jaar begin ik met theorie en leg ik uit wat een plaats delict is. Hoe ziet een plaats delict eruit? Welke sporen kun je daar aantreffen? Wie loopt daar allemaal rond? Vervolgens komt er meer verdieping en ga ik in op de verschillende sporentypes die er zijn, zoals glas-, vinger-, bloed- en schoensporen. Ook is er een project waarbij de eerstejaarsstudenten een inbraakcasus op papier krijgen. Zij moeten dan vertellen op welke manier ze sporen veilig gaan stellen en waarom. Vervolgens schrijven ze daar een proces-verbaal over.”

Geeft u ook praktijklessen?
“Jazeker. De eerstejaarsstudenten gaan de onderdelen die ze in het theoretische gedeelte behandeld hebben in de praktijk uitvoeren. Dus als we het gehad hebben over vingersporenonderzoek, gaan ze aan de slag met poederkwasten om sporen zichtbaar te maken. Aan het eind van het tweede jaar begint het echte werk. De studenten gaan dan aan het werk op een geënsceneerd plaats delict.

Ze gaan dan voor de eerste keer een moordonderzoek doen. Hiervoor gebruiken we de kelder onder de hogeschool of de praktijkruimte van de politieacademie. In het derde en vierde jaar gaan de studenten op stage, vaak bij het Nederlands Forensisch Instituut, een politiekorps of een advocatenkantoor. Dan krijgen ze de kans om mee te werken aan een échte zaak.”

Waar kan men Karvadi voor inschakelen?
“Ik word gevraagd door de advocatuur en de magistratuur om reviews te doen van lopende of afgestoten zaken. Eén van de zaken waaraan ik heb meegewerkt is de parachutemoord in België, de zaak van Els Clottemans. Hier heeft de verdedigende partij mij gevraagd om naar de forensische aspecten te kijken. Het ging voornamelijk om DNA-onderzoek. Ik heb ook onderzoek gedaan in de zaak Els Leemans. Deze vrouw werd verdacht van moord op haar Nederlandse man. Hier is ze uiteindelijk voor veroordeeld.”

Hoe ziet een dag er voor u uit?
“Geen dag is hetzelfde. Voor mijn baan bij de Hogeschool van Amsterdam geef ik de ene keer een hoorcollege waar ik twee uur lang het beste van mezelf geef, de andere keer zijn studenten aan het werk tijdens praktijkcolleges en begeleid ik hen. Als ik voor mijn bedrijf aan het werk ben, dan wisselt het ook. De ene dag kan het zijn dat ik gevraagd wordt om mee te gaan naar een reconstructie, terwijl ik op een andere dag uren met m’n neus in de dossiers zit en verbanden tussen zaken probeer te leggen. Ik weet vandaag niet hoe mijn dag er morgen uitziet. Het loopt altijd weer anders. Dat vind ik zo leuk aan mijn werk.”

Heeft u wel eens iets opmerkelijks meegemaakt?
“Ik blijf me verbazen over wat mensen elkaar aan kunnen doen. Sommige dingen zijn echt gruwelijk. En als ik denk dat een bepaalde zaak toch wel het ergste is dat ik heb gezien, dan komt er daarna wel weer iets wat de kroon spant.”

Wat zijn de nieuwste opsporingstechnieken?
“Er wordt elke dag wel weer iets nieuws uitgevonden. Op dit moment zijn onderzoekers bijvoorbeeld bezig om een apparaat te ontwikkelen dat bepaalt wat de ouderdom van bloed is. Dat is iets waar we 20 jaar geleden alleen nog van konden dromen. Ook konden we een aantal jaren geleden nog niet een DNA-profiel opstellen afkomstig van een huls. Als men een wapen laadde en het afvuurde, werd het DNA door de warmte afgebroken. Tegenwoordig kunnen we daar ook al DNA-profielen van opstellen.

De ontwikkelingen lopen altijd maar door. Het is een kat- en muisspel tussen de onderwereld en de forensische wereld. Vroeger droeg een misdadiger bijvoorbeeld geen handschoenen, en nu wel. Daarom wordt er onderzocht wat we kunnen doen met handschoensporen. En wat kunnen we eigenlijk met oorsporen? Het is constant in ontwikkeling.”

Wat voor rol speelt DNA volgens u bij opsporing?
“DNA is een prachtig iets en erg belangrijk bij opsporing. Maar ik heb het gevoel dat er te hard gebouwd wordt op enkel en alleen DNA. Stel dat jij ’s ochtends in een lift tegen de wand aanstaat, en ik sta er ’s middags tegenaan, dan kan het zijn dat jouw DNA op mijn trui terechtkomt. Zo kan het zijn dat jouw DNA wordt aangetroffen op het pistool dat ik heb afgevuurd.

Het is daarom belangrijk om alle sporen die op een plaats delict worden aangetroffen, te onderzoeken. Want, zijn deze wel coherent met het aangetroffen DNA-materiaal? Er moet altijd gekeken worden naar de onderlinge samenhang. Natuurlijk kan DNA soms ook heel veel oplossen. Het moet per zaak bekeken worden. Maar DNA is niet hét middel, het is een middel.”

Zie ook de interviews in deze serie met Cindy X. en Seffrie Radema